Echt of nep? Zo herkent u onbetrouwbare informatie op het internet

Het internet staat vol met nuttige informatie, handige tips en nieuws. Maar tussen al die berichten op Facebook, WhatsApp en nieuwswebsites glipt er helaas ook een hoop onzin doorheen. Van overdreven verhalen en valse winacties tot misleidende nieuwsberichten, die bewust zijn gemaakt om mensen boos of bang te maken.

Gelukkig hoeft u geen computerspecialist te zijn om echt van nep te onderscheiden. Met een paar eenvoudige vuistregels leest u artikelen en posts een stuk bewuster en kritischer.

1. Bekijk de afzender: wie zegt dit eigenlijk?

Als u een opvallend bericht leest, is de eerste vraag altijd: wie heeft dit geschreven? Is het een bekende krant, een officiële instantie, of een onbekende website?

U leest bijvoorbeeld een artikel over een 'wondermiddel' tegen gewrichtspijn op de website gezondheid-nieuws-online.net. De pagina ziet er professioneel uit, maar er staat nergens wie de auteur is of op welk onderzoek dit gebaseerd is. Grote kans dat het om een verborgen reclame of misleiding gaat. Betrouwbare bronnen zoals de NOS, het Voedingscentrum, het RIVM of de Consumentenbond vermelden altijd waar de informatie vandaan komt.

2. Let op sterke emoties: maakt het bericht u boos of bang?

Makers van nepnieuws maken slim gebruik van emoties. Berichten die inspelen op angst, woede of verbazing worden namelijk veel sneller gedeeld. Een titel als 'Schokkend: De overheid schrapt vanaf volgende maand het pensioen!' vraagt meteen om uw aandacht. Wanneer een kop héél dramatisch klinkt, veel uitroeptekens bevat of in HOOFDLETTERS staat, is het vaak 'clickbait': een overdreven bericht dat u alleen wil verleiden om erop te klikken.

3. Check het nieuws op andere plekken

Is er écht iets schokkends of belangrijks gebeurd? Dan bent u nooit de enige die het leest. Als een bericht een grote onthulling doet, zou het ook op het journaal of in de krant moeten staan. Is dat niet het geval, dan kunt u er vrij zeker van zijn dat het om een nepbericht gaat.  

4. Pas op met spectaculaire foto's en video's

Tegenwoordig is het heel eenvoudig om foto’s en video’s te bewerken. Met de nieuwste computertechnieken (zoals bewerkingsprogramma’s of kunstmatige intelligentie) kunnen mensen zelfs video's maken van bekende personen die dingen zeggen die ze nooit echt hebben gezegd. En steeds vaker is nep bijna niet te onderscheiden van echt. Bekijk de beelden kritisch. Ziet u onregelmatigheden in schaduwen van objecten, of in de achtergrond? Zijn tanden van mensen te recht en gezichten te symmetrisch? Ziet u iets op een foto of video dat bijna te gek is om waar te zijn, dan is het beter om uw onderbuikgevoel te vertrouwen dan uw ogen. 

Neem even pauze voordat u deelt

De gouden regel: twijfelt u aan de juistheid van een bericht? Deel het dan niet. Zo voorkomt u dat u per ongeluk verkeerde informatie verspreidt in uw eigen omgeving.

Desinformatie verspreidt zich vooral zo snel omdat we geneigd zijn om opvallende berichten direct door te sturen naar vrienden of familie.

Twijfelt u over een specifiek bericht? Er zijn in Nederland onafhankelijke organisaties die nieuws controleren, zoals Nieuwscheckers of de nieuwsrubriek Pointer. U kunt hun websites raadplegen om te zien of een hardnekkig gerucht al ontkracht is. Met een klein beetje oplettendheid laat u zich online niet voor de gek houden.